Liên kết vùng - Chìa khóa nâng cao hiệu quả dòng vốn ngoại
Hoạt động thu hút FDI trong giai đoạn mới cần chuyển từ tư duy cạnh tranh giữa các địa phương sang phát triển chuỗi giá trị liên vùng, theo yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia của Nghị quyết 27-NQ/TW.
Chuyển đổi tư duy thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng
Theo Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, trong 7 năm liên tiếp, Việt Nam nằm trong Top 3 quốc gia thu hút vốn đầu tư FDI nhiều nhất khu vực ASEAN, xếp sau Singapore và Indonesia.
Đáng chú ý, dòng vốn FDI tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh trong năm 2026. Theo số liệu Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm trước. Vốn thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%, là mức cao nhất của cùng kỳ trong 5 năm qua.
Đây là những con số khá ấn tượng phản ánh vai trò quan trọng của khu vực FDI đối với hoạt động sản xuất công nghiệp. Song, sự gia tăng về nguồn vốn đầu tư nước ngoài và quy mô nhà máy chưa đủ để khẳng định chất lượng tăng trưởng đã được cải thiện tương ứng.
Theo PGS.TS Lê Xuân Bá, Chuyên gia Kinh tế, vốn đăng ký lớn nhưng vốn thực hiện ít thì việc thu hút FDI chưa thực sự có ý nghĩa nhiều về tính hiệu quả.
“Cần chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng... làm tiêu chí chủ yếu. chúng ta chỉ tiếp nhận nhà đầu tư nào sử dụng công nghệ cao, công nghệ mà Việt Nam cần để chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế và sẵn sàng cam kết chuyển giao công nghệ ít nhất cũng bằng bình quân của các nước Top 4 trong khu vực ASEAN” - PGS.TS Lê Xuân Bá bày tỏ quan điểm.
Một trong những hạn chế của hoạt động thu hút FDI thời gian qua là sự cạnh tranh giữa các địa phương, nhất là trong ưu đãi đầu tư, cung cấp đất đai và xây dựng hạ tầng khu công nghiệp. Trong khi đó, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng quan tâm tới hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh, bao gồm nguồn nhân lực, công nghiệp hỗ trợ, logistics, năng lượng, năng lực nghiên cứu và hệ thống nhà cung cấp.
Tại khu vực phía Bắc, các địa bàn công nghiệp như Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh và những trung tâm sản xuất lân cận có điều kiện phát triển mạng lưới điện tử, cơ khí chính xác, linh kiện công nghệ cao và dịch vụ logistics. Trong mạng lưới này, lợi thế cảng biển của Hải Phòng, hạ tầng công nghiệp và mạng lưới sản xuất điện tử tại Bắc Ninh có thể bổ trợ cho nhau, đồng thời kết nối với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu tại Hà Nội.
Tại phía Nam, hệ thống công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics của TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh cùng các địa bàn lân cận có khả năng hình thành những chuỗi giá trị liên vùng trong cơ khí, điện tử, công nghiệp hỗ trợ, chế biến thực phẩm và dịch vụ công nghệ.
Trong khi đó, khu vực duyên hải miền Trung có thể phát huy lợi thế cảng biển, logistics, năng lượng và công nghiệp chế biến; vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần chú trọng thu hút đầu tư vào chế biến sâu nông sản, công nghệ bảo quản, kho lạnh và logistics phục vụ xuất khẩu.
GS.TS Hoàng Đức Thân, nguyên Viện trưởng Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng cần sự chuyển đổi từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng, từ thu hút theo địa giới hành chính sang hệ sinh thái chuỗi giá trị.

GS Hoàng Đức Thân, nguyên Viện trưởng Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, trường Đại học Kinh tế Quốc dân. (Ảnh: Quốc Huy/BNEWS/TTXVN)
“Một là đột phá quan điểm về vai trò của khu vực FDI, coi FDI là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, thành tố hữu cơ của mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới và sáng tạo và chuyển đổi số. Hai là đột khá về phương thức thu hút FDI từ thu hút đơn thuần sang chủ động, kiến tạo và lan tỏa từ FDI lượng sang FDI chất, thu hút theo hệ sinh thái chuỗi giá trị thay vì theo địa dưới hành chính.
Ba là đột phá về tiếp cận và đánh giá hiệu quả của khu vực FDI từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, lấy công nghệ, đổi mới, sáng tạo, chuyển giao công nghệ làm tiêu chí chủ yếu” - GS. TS Hoàng Đức Thân nhấn mạnh.
Đây là thay đổi quan trọng về tư duy phát triển. Bởi một dự án FDI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có khả năng kết nối với những ngành nghề, doanh nghiệp và nguồn lực sẵn có, thay vì trở thành một cơ sở sản xuất gần như độc lập với nền kinh tế địa phương. Muốn vậy, cần xây dựng cơ chế điều phối đầu tư theo vùng, thống nhất định hướng phát triển các cụm liên kết ngành, kết nối hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và dữ liệu.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), Việt Nam đã thu hút thành công dòng vốn đầu tư FDI, nhưng mức độ làm chủ công nghệ còn hạn chế. Sự liên kết giữa khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa như kỳ vọng.
Doanh nghiệp nội địa không sợ cạnh tranh, nhưng họ lo ngại môi trường chính sách thiếu ổn định, khó dự báo và hơn hết là các can thiệp hành chính. Bản thân doanh nghiệp vẫn đang phải gánh chịu nhiều loại chi phí phát sinh từ sự chồng chéo của các quy định pháp luật, thủ tục hành chính phức tạp cũng như những chi phí giao dịch không cần thiết.
Thu hút FDI gắn với chuỗi giá trị liên vùng
Cải cách thể chế là khâu đột phá quan trọng nhất để khơi thông mọi nguồn lực phát triển, tạo ra sức mạnh nền tảng cho doanh nghiệp và cho chính nền kinh tế để đủ sức trở thành đối tác chiến lược của khu vực FDI cũng như đủ năng lực cạnh tranh để tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu” - TS Nguyễn Quốc Việt phân tích.
Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị xác định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Một trong những định hướng quan trọng của Nghị quyết là chuyển từ tổ chức không gian phát triển chủ yếu theo địa giới hành chính sang phát triển theo chức năng, tiềm năng, lợi thế và sự liên kết giữa các địa phương. Đây là thay đổi có ý nghĩa trực tiếp đối với chiến lược thu hút FDI.

Nghị quyết 27-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu phát triển những ngành có giá trị gia tăng cao, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu
Theo phân tích của TS Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, liên kết vùng thời gian qua vẫn chủ yếu được triển khai theo địa giới hành chính. Các địa phương tự xây dựng quy hoạch, đầu tư hạ tầng và thu hút đầu tư, thậm chí cùng theo đuổi những ngành nghề tương tự dù điều kiện, lợi thế khác nhau, dẫn tới nguy cơ đầu tư phân tán, trùng lặp và thiếu kết nối.
Vấn đề không chỉ nằm ở sự chồng chéo quy hoạch, mà còn ở chi phí cơ hội của toàn nền kinh tế. Khi các địa phương cùng cạnh tranh để thu hút những dự án giống nhau, nguồn lực đầu tư hạ tầng có thể bị phân tán, trong khi những công trình kết nối liên vùng lại chưa được ưu tiên tương xứng.
Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định rằng các tập đoàn đa quốc gia không còn đơn thuần tìm kiếm địa điểm có chi phí thấp, mà ưu tiên những hệ sinh thái minh bạch, thích ứng nhanh và phát triển bền vững.
Ông Hùng cũng cho rằng, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng ưu tiên những hệ sinh thái đầu tư có khả năng thích ứng và phát triển bền vững. Để thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới, Việt Nam cần nâng cao năng lực nội sinh, phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đáp ứng những tiêu chuẩn cao hơn về công nghệ, chất lượng và quản trị.
Nghị quyết 27-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu phát triển những ngành có giá trị gia tăng cao, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; hỗ trợ phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ.
Đây là cơ sở để chuyển từ tư duy thu hút các dự án độc lập sang hình thành cụm liên kết ngành, trong đó doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt Nam, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo cùng tham gia dưới sự hỗ trợ và thúc đẩy từ chính sách của Nhà nước.
Tuệ Minh
Nguồn: VOV
Link bài viết gốc

